الشيخ رسول جعفريان

576

صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )

اصفهان درگذشت . وى كتابى با عنوان الدر المنظوم در شرح اصول كافى داشته و پس از آن ، مجموعه مباحثى كه در پاسخ پرسش‌هاى مختلف در زمينهء تفسير برخى آيات و احاديث و مسائل ديگر نگاشته ، تحت عنوان الدر المنثور من المأثور و غير المأثور جمع‌آورى كرده كه به چاپ رسيده است . « 1 » يكى از احاديثى كه در آنجا مورد بحث قرار داده ، روايت امام صادق عليه السلام دربارهء تلاوت قرآن با صوت حسن است . وى بحث از اين حديث را با تفصيل بيشترى كه ضمن آن به رد صوفيان نشسته ، در رسالهء مستقلى با نام السهام المارقة من اغراض الزنادقة فراهم آورده است . وى اين نكات را در مقدمهء رسالهء يادشده ( نسخهء مرعشى ، ش 1576 ) آورده است . « 2 » شيخ على در شرح حالى كه براى خود نوشته ، و تصريح دارد كه در حال نوشتن الدر المنثور است ، اشاره به كتاب السهام المارقه كرده و برخى از تأليفات ديگر خود را نيز نام برده است . « 3 » ولى قلى شاملو وى را « از جملهء علماى اثناعشريه و فقهاى اماميه » دانسته است كه « در انحلال مسائل مشكله و تحقيق بطون غوامض كلام دقيق در معنى تفريد شهير آفاقند » و « در اين زمان قامت استعدادش به خلعت شهرت اجتهاد آراسته و پيراسته گرديده ، جمهور فقهاى كراميه از پرتو بارقات لمعات آفتاب جهانتاب علوم آن جناب فراخور اكتساب بهره‌ور و فيض‌ياب گشته‌اند » . سپس فهرستى از تأليفات او را به دست داده : دو جلد حاشيه بر شرح لمعه ، شرح اصول كافى موسوم به درر المنظوم من كلام المعصوم ، و كتاب ديگر مسمى به درر المنثور . . . و كتاب ديگر از نظم و نثر موسوم به السهام المارقة من اغراض الزنادقة و حواشى ديگر . « 4 » كتاب السهام المارقة در دوازده فصل تنظيم شده است . فصل اول و دوم دربارهء حديث مورد بحث و حكم و حرمت غنا نزد اماميه است . « 5 » از فصل سوم به بعد به بحث از صوفيان پرداخته است . در فصل سوم دربارهء كلمهء صوفيه و منشأ آن بحث كرده و اين كه صوفيان نخست ، گرچه عالم بودند ، به تدريج به روشهاى خاص عبادى و سماع و رقص و غنا اعتقاد پيدا كردند . فصل چهارم به مرحله‌اى از تصوف اشاره كرده است كه ديگر خبرى از دانش نبوده و فقط تغيير لباس و ظاهر همراه با

--> ( 1 ) . قم ، كتابخانهء آية الله مرعشى ، 1398 ق . ( 2 ) . برخى نسخه‌هاى ديگر را بنگريد در : حائرى ، فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانهء مجلس ، ج 22 ، ص 235 ؛ دانش‌پژوه ، فهرست دانشگاه تهران ، ج 8 ، ص 580 ( 3 ) . عاملى ، شيخ ، الدر المنثور ، ج 2 ، ص 245 . وى در اين كتاب در صص 239 - 250 شرح حال خود را آورده است . ( 4 ) . ولى قلى شاملو ، قصص الخاقانى ، ( تصحيح حسن سادات ناصرى ، تهران ، 1374 ) ج 2 ، ص 55 ( در متن چاپى ، نام كتاب « السهام المارقة من اغراض الزنادقة » آمده است . ( 5 ) . مختارى ، رضا ، ميراث فقهى ( 1 ) ، غنا و موسيقى ، دفتر سوم ، صص 1663 - 1671